Orşiektomi 2026: Kapsamlı Rehber

Orşiektomi, testisin cerrahi olarak çıkarılması işlemidir ve ürolojinin en klasik-en güncel ameliyatlarından biridir. 2026 EAU (European Association of Urology), AUA (American Urological Association) ve ESMO (European Society for Medical Oncology) kılavuzları; testis kanseri tanı-tedavisi (radikal inguinal orşiektomi), ileri evre prostat kanserinde androjen deprivasyonu (basit veya subkapsüler orşiektomi), refrakter torsiyon-nekroz, Fournier gangreni, kronik enfeksiyon ve seçili trans-cinsiyet cerrahisi endikasyonlarında orşiektomiyi standart tekniklerle tanımlamaktadır.

1. Orşiektomi Nedir?

Orşiektomi, tek veya çift testisin skrotum içinden veya inguinal kanal yoluyla çıkarılması olarak tanımlanır. Endikasyona göre üç ana teknik uygulanır:

• Radikal inguinal orşiektomi: Testis kanserinde standart; kord iç ringde bağlanır, testis inguinal yoldan çıkarılır.
• Basit (skrotal) orşiektomi: Testisin tunika ile birlikte skrotal insizyondan çıkarılması; ileri prostat kanseri hormonal blokajı ve enfeksiyonlarda tercih edilir.
• Subkapsüler orşiektomi: Tunica albuginea içindeki parankim çıkarılırken tunica ve epididim korunur; kozmetik-psikososyal avantaj sağlar.

2. Orşiektomi Endikasyonları (2026)

2.1 Onkolojik Endikasyonlar

• Testis kanseri (germ hücreli tümör) — radikal inguinal orşiektomi
• Testis lenfoması (60 yaş üstü) — radikal inguinal
• Testis metastazı (nadir) — radikal inguinal
• İleri metastatik prostat kanseri hormonal blokaj — basit/subkapsüler bilateral

2.2 Non-Onkolojik Endikasyonlar

• Nekrotik testis (geç tanı testis torsiyonu)
• Fournier gangreni, apse, refrakter epididimo-orşit
• Şiddetli travma ve testis rüptürü (kurtarılamayan)
• Kronik ağrı sendromlarında son çare (nadir)
• Trans-cinsiyet onaylama cerrahisi (bilateral basit veya subkapsüler)
• Kriptorşidik atrofik testis (post-pubertal, malignite riski)

3. Preoperatif Değerlendirme

• Ayrıntılı anamnez ve fizik muayene
• Skrotal renkli Doppler USG
• Tümör belirteçleri (AFP, β-hCG, LDH, miRNA-371a-3p) — malignite şüphesinde
• Evreleme görüntülemesi (toraks-abdomen BT) — testis kanserinde
• Total testosteron, LH, FSH, SHBG
• Semen analizi ve sperm bankalama — üreme çağı hastasında zorunlu
• Anestezi konsültasyonu, kardiyometabolik değerlendirme
• Psikososyal destek görüşmesi (özellikle trans-cinsiyet ve bilateral vakalar)

4. Cerrahi Teknikler

4.1 Radikal İnguinal Orşiektomi

1. 4–6 cm inguinal insizyon
2. Eksternal oblik açılır, kord iç ringde diseke edilir
3. Kord vasküler klemp veya çift ligatürle iç ringde bağlanır
4. Testis skrotumdan inguinal alana çekilir
5. Kord kesilerek testis çıkarılır; patolojiye gönderilir
6. Hemostaz, katmanlı kapatma
7. Skrotal insizyon kesinlikle yapılmaz

Ameliyat süresi 45–75 dakika; ayaktan veya günübirlik yapılabilir.

4.2 Basit (Skrotal) Orşiektomi

1. Median rafe veya transvers skrotal insizyon
2. Tunica vaginalis açılır, testis dışarı alınır
3. Spermatik kord skrotum içinde bağlanır ve kesilir
4. Hemostaz, epididim dahil çıkarılır veya bırakılır
5. Katmanlı kapatma; drenaj genellikle gerekmez

Endikasyon: Prostat kanseri bilateral hormonal blokaj, refrakter enfeksiyon, nekroz. Süre 30–45 dakika.

4.3 Subkapsüler Orşiektomi

1. Skrotal insizyon
2. Tunica albuginea açılır
3. Parankim küretaj veya keskin diseksiyonla temizlenir
4. Tunica ve epididim korunur; kozmetik testis benzeri görüntü kalır
5. Katmanlı kapatma

Prostat kanseri hormonal blokajında protez ihtiyacını azaltır; hasta memnuniyeti yüksektir.

4.4 Bilateral Orşiektomi

İleri metastatik prostat kanseri (kastrasyon), bilateral testis kanseri veya trans-cinsiyet cerrahisinde uygulanır. Testosteron hızla kastrasyon düzeyine iner (<50 ng/dL) — LHRH agonistlerine kıyasla anında etki, "flare fenomeni" yok, uzun dönem maliyet avantajı sağlar.

5. Testis Protezi

Silikon jel testis protezi orşiektomi ile aynı seansta veya sonradan elektif olarak takılabilir. Boyut karşı testis referans alınarak seçilir. Endikasyonlar:

• Kozmetik ve psikososyal restorasyon
• Genç hasta, tek taraflı radikal orşiektomi sonrası
• Bilateral orşiektomi sonrası

Enfeksiyon %1–3, migrasyon <%5, ekstrüzyon nadirdir. 2026 EAU rehberi tüm uygun hastalara protez opsiyonunun sunulmasını önerir.

6. Perioperatif Bakım

• Spinal veya genel anestezi
• Antibiyotik profilaksisi (sefazolin 1 gr IV)
• Ayaktan/günübirlik cerrahi (%80–90)
• NSAİİ ile ağrı kontrolü
• Skrotal destek 2 hafta
• Cinsel ilişkiye 2–3 hafta sonra, ağır fiziksel aktiviteye 3–4 hafta sonra dönüş
• Yara kontrolü 7. gün

7. Komplikasyonlar

• Hematom (%1–3)
• Yara enfeksiyonu (%1–2)
• Kronik skrotal ağrı (%2–5)
• Fantom testis ağrısı (%5–15)
• Protez komplikasyonları (enfeksiyon, migrasyon)
• Bilateral orşiektomi sonrası hipogonadizm belirtileri (sıcak basması, libido kaybı, kemik yoğunluğu azalması)

8. Hormonal ve Fertilite Sonuçları

8.1 Tek Taraflı Orşiektomi

Karşı testis kompanse eder; çoğu hastada testosteron ve spermatogenez normal düzeyde kalır. Ancak %10–20 hastada subklinik hipogonadizm gelişebilir; yıllık testosteron kontrolü önerilir.

8.2 Bilateral Orşiektomi

Kastrasyon oluşur (testosteron <50 ng/dL); prostat kanseri hedefine ulaşılır. Bilateral orşiektomi sonrası:

• Sıcak basmaları (%50–70) — SSRI veya klonidin ile yönetim
• Libido kaybı, erektil disfonksiyon
• Kas kütlesi azalması, kilo artışı
• Osteoporoz riski (bifosfonat/denosumab tedavisi endike)
• Anemi, yorgunluk
• Metabolik sendrom, diyabet riski

8.3 Sperm Bankalama

Üreme çağı hastasında orşiektomi öncesi sperm kriyopreservasyonu zorunludur. 2026 EAU/EAA rehberi bunu tıbbi-etik gereklilik olarak tanımlar.

9. Prostat Kanserinde Orşiektomi

İleri metastatik hormon-duyarlı prostat kanserinde bilateral orşiektomi (subkapsüler tercih edilir) kastrasyon amaçlıdır. Avantajları:

• Anında ve kalıcı kastrasyon
• LHRH agonistlerinde görülen "flare fenomeni" yok
• Uzun dönem maliyet avantajı
• İlaç uyum sorunu yok

Dezavantajı ise geri dönüşsüz olmasıdır; günümüzde çoğu hasta LHRH analog/agonist veya antagonist (degarelix, relugolix) tercih etse de düşük gelirli sağlık sistemlerinde ve uyumsuz hastada değerli seçenektir. 2026 EAU rehberi paylaşımlı karar alma çerçevesinde önerir.

10. Trans-Cinsiyet Cerrahisinde Orşiektomi

Trans kadın (kadına geçiş) hastalarda gonadektomi olarak bilateral basit veya subkapsüler orşiektomi uygulanır. Cerrahi öncesi:

• Endokrin ve mental sağlık değerlendirmesi (WPATH SOC 8, 2022+)
• Sperm bankalama seçeneği
• Uzun süreli hormon replasman planı
• Vajinoplasti planlanıyorsa cerrahi ekip koordinasyonu

11. Yapay Zeka ve İnovasyon (2026)

• AI-preoperatif planlama: Hasta-özgü 3D anatomik modelleme
• Robotik yardımlı orşiektomi: Kompleks retroaktil olgularda robotik teknoloji
• Uzaktan takip: Ağrı-yara fotoğraf ve testosteron trend izleme uygulamaları
• Prediktif modeller: Post-orşiektomi hipogonadizm ve psikososyal etki öngörüsü
• Sanal danışmanlık: Trans-cinsiyet ve psikoseksüel danışmanlıkta tele-sağlık

12. Yaşam Kalitesi ve Psikososyal Destek

Orşiektomi özellikle genç hastalarda beden imajı, fertilite, cinsel işlev ve maskülinite açısından yoğun psikososyal etki taşır. Cerrahi öncesi ve sonrası:

• Psiko-onkoloji ve psiko-seksüel danışmanlık
• Peer-support (destek grupları)
• Testis protezi opsiyonunun proaktif sunumu
• Çift-eş danışmanlığı
• Uzun dönem hormon-metabolik izlem

13. İzlem Protokolü

• Onkolojik hastada tümör belirteçleri, BT ve klinik izlem
• Yıllık testosteron, LH, FSH kontrolü
• Kardiyometabolik izlem (lipid, glukoz, kan basıncı)
• Kemik yoğunluğu (bilateral vakada 2 yılda bir DXA)
• Karşı testis USG yıllık
• Psikososyal değerlendirme

14. Ne Zaman Orşiektomi Kararı Verilir?

• Testis kanseri tanısında ilk basamak olarak
• Cerrahi kurtarılamayan torsiyon, travma veya gangrende
• Refrakter kronik enfeksiyon veya apse
• İleri metastatik prostat kanserinde hormonal blokaj kararında
• Trans-cinsiyet onaylama sürecinde WPATH kriterlerine göre

Sık Sorulan Sorular

Sayfa altındaki 18 maddelik SSS bölümünde uzman cevaplarını bulabilirsiniz.