TESA (Testiküler Sperm Aspirasyonu): 2026 Güncel Kılavuz

TESA (Testiküler Sperm Aspirasyonu / Testicular Sperm Aspiration), azoospermi tanısı almış erkeklerde testisten ince iğne yardımıyla lokal anestezi altında sperm elde edilmesini sağlayan minimal invaziv bir cerrahi işlemdir. 1995 yılında Craft ve arkadaşları tarafından tanımlanan TESA, günümüzde 2026 EAU (Avrupa Üroloji Derneği), AUA (Amerikan Üroloji Derneği) ve ASRM (Amerikan Üreme Tıbbı Derneği) kılavuzlarında obstrüktif azoospermide ilk basamak sperm elde etme yöntemlerinden biri olarak yer almaktadır. İşlem 10-20 dakika sürer, hastanede yatış gerektirmez ve elde edilen spermler ICSI (intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu) ile birleştirilerek başarılı gebeliklere olanak tanır. TESA aynı zamanda TESE ve mikro-TESE gibi daha ileri yöntemlerin de öncüsü sayılır.

TESA Nedir? Tanım ve Temel Prensipler

TESA, skrotum cildinden geçirilen 18-23 gauge kalınlığında ince bir iğne ile testis parankiminden negatif basınç ile sperm içeren doku ve sıvı örneği alınması işlemidir. PESA (Perkütan Epididimal Sperm Aspirasyonu) epididimden yapılırken, TESA doğrudan testisten örnekleme yapar. Obstrüktif azoospermide (OA) sperm üretimi normal olduğundan TESA yüksek başarı sağlar. Non-obstrüktif azoospermide (NOA) ise sperm üretimi azalmış olduğundan TESA'nın başarısı sınırlıdır ve bu grupta mikro-TESE tercih edilir.

2026 itibarıyla TESA, hem ilk basamak hem de PESA başarısız olduğunda kurtarma yöntemi olarak yardımcı üreme tedavisi (ART) sürecinde önemli bir yere sahiptir. İşlemin başarısı, hastanın azoospermi tipine ve testis histopatolojisine bağlı olarak %10-90 arasında değişmektedir.

TESA Endikasyonları: Kimlere Uygulanır?

2026 EAU Erkek İnfertilitesi Kılavuzu'na göre TESA'nın önerildiği durumlar:

• Obstrüktif azoospermi (OA): Vazektomi sonrası, CBAVD, ejakülatuar kanal obstrüksiyonu, post-enfeksiyöz obstrüksiyon.
• PESA başarısızlığı: Epididimden yeterli sperm elde edilemeyen olgular.
• Ejakülasyon bozuklukları: Anejakülasyon, retrograd ejakülasyon, spinal kord hasarı.
• Ciddi kriptozoospermi: Ejakülatta çok az sperm bulunması hâlinde ICSI için taze sperm ihtiyacı.
• Yüksek DNA fragmantasyon oranı: Ejakülat spermlerinde ileri DNA hasarı olan olgularda testiküler spermin ICSI'de kullanılması.
• Non-obstrüktif azoospermi (seçilmiş olgular): Testiste fokal spermatogenez adası bulunan bazı hastalar (2026 kılavuzları NOA'da mikro-TESE'yi önerir; TESA yalnızca deneyimli merkezlerde alternatif olabilir).

TESA Öncesi Değerlendirme: 2026 Standart Protokolü

1. Klinik Muayene ve Anamnez

Testis hacmi (Prader orkidometre veya ultrasonografi), skrotum patolojileri, vaz deferens palpasyonu, geçirilmiş orşit, travma, kriptorşidizm, kemoterapi/radyoterapi öyküsü değerlendirilir.

2. Hormonal Profil

FSH, LH, total testosteron, prolaktin, estradiol ve inhibin B düzeyleri ölçülür. FSH < 7.6 IU/L ve normal testis hacmi obstrüktif azoospermiyi düşündürür; FSH > 15 IU/L ve küçük testis genellikle non-obstrüktif azoospermiyi işaret eder.

3. Genetik Testler

2026 kılavuzlarına göre azoospermik tüm erkeklere karyotip, Y kromozom mikrodelesyon testi ve seçilmiş olgularda CFTR mutasyon paneli (175+ mutasyon) önerilir. AZFa ve AZFb tam delesyonu olan hastalarda TESA/TESE başarısı sıfıra yakındır; bu hastalarda cerrahi önerilmez.

4. Skrotal Ultrasonografi

Yüksek çözünürlüklü Doppler USG ve 29 MHz mikroultrasound ile testis parankim ekojenitesi, mikrolitiazis, kitle, varikosel ve epididim yapısı değerlendirilir. 2026'da elastografi ile testis dokusunun sertliği ölçülerek spermatogenez öngörüsü yapılabilmektedir.

5. Semen Analizi

WHO 2021 kriterlerine göre en az iki farklı örnekte azoospermi doğrulanır. Postejakülat idrar analizi retrograd ejakülasyonu dışlar.

6. Kadın Partner Değerlendirmesi

AMH, AFC ile over rezervi, HSG ile tubal geçirgenlik, TSH, prolaktin, uterus değerlendirmesi ART öncesi standarttır. 2026 ESHRE önerilerine göre kadın yaşı 40'ın üzerindeyse özel danışmanlık zorunludur.

TESA Nasıl Yapılır? Adım Adım Teknik

Anestezi

TESA genellikle lokal anestezi (spermatik kord bloğu, %2 lidokain) altında yapılır. Kaygılı hastalarda hafif sedasyon eklenebilir. Genel anestezi nadiren gereklidir.

Cerrahi Adımlar

1. Skrotum tıraşlanır, povidon iyot ile temizlenir ve steril drape ile örtülür.
2. Spermatik kord blok anestezisi uygulanır.
3. Testis skrotum içinde sabitlenerek testis parankimi cilt üzerinden palpe edilir.
4. 18-23G iğne (bazı merkezlerde biyopsi tabancası) testis parankimine perkütan giriş yapar.
5. Negatif basınç uygulanarak sperm ve seminifer tübül dokusu aspire edilir.
6. Aynı testiste 2-3 farklı bölgeden örnek alınabilir.
7. Örnekler embriyoloji laboratuvarına gönderilir; mikroskop altında motil sperm aranır.
8. Yetersiz sperm hâlinde diğer testisten örneklem veya konvansiyonel TESE/mikro-TESE'ye geçilir.
9. Cilt ponksiyon yerine baskı uygulanır; sütur genellikle gerekmez.

İşlem Süresi ve Hastane Yatışı

TESA ortalama 10-20 dakika sürer. Hasta işlem sonrası 1-2 saat gözlem altında tutulup taburcu edilir. Aynı gün eve dönüş mümkündür.

TESA Başarı Oranları: 2026 Güncel Veriler

Obstrüktif Azoospermide

• Sperm elde etme oranı: %85-95
• Vazektomi sonrası olgular: %90-95
• CBAVD: %80-90 (bu grupta MESA/PESA tercih edilir)

Non-obstrüktif Azoospermide

• Sperm elde etme oranı: %10-30 (mikro-TESE'ye kıyasla belirgin düşük)
• Bu grupta mikro-TESE altın standarttır.

ICSI Sonuçları (TESA sonrası)

• Fertilizasyon oranı: %55-70
• Klinik gebelik: %30-45
• Canlı doğum: %25-40 (kadın yaşına bağlı)

TESA vs Diğer Sperm Elde Etme Yöntemleri

TESA vs PESA

PESA epididimden, TESA testisten sperm alır. Obstrüktif azoospermide her ikisi de yüksek başarı sağlar. Ancak PESA'da sperm miktarı daha fazla ve laboratuvar işlemi kolaydır. PESA başarısız olduğunda TESA denenir.

TESA vs Konvansiyonel TESE

TESE, skrotal insizyonla açık cerrahi yapılırken TESA iğne ile perkütan uygulanır. TESE daha invaziv ancak daha fazla doku örneği sağlar. NOA olgularında TESE, TESA'ya göre üstündür.

TESA vs Mikro-TESE

Mikro-TESE non-obstrüktif azoospermide altın standarttır; operasyon mikroskobu altında spermatogenez adaları hedeflenerek daha yüksek başarı sağlar. TESA'nın NOA'daki başarısı sınırlıdır.

TESA vs MESA

MESA açık mikrocerrahi ile epididimden, TESA iğne ile testisten örneklem alır. MESA çok daha bol sperm sağlar ve çoklu kriyoprezervasyona uygundur; TESA daha az invaziv ancak daha az sperm verir.

TESA'nın Avantajları

• Minimal invaziv, insizyon gerektirmez.
• Lokal anestezi ile ayaktan yapılabilir.
• Kısa süre — 10-20 dakika.
• Hızlı iyileşme — 24-48 saatte normal aktivite.
• Düşük komplikasyon oranı.
• Tekrar edilebilir.
• Ekipman gereksinimi düşük — pek çok merkezde uygulanabilir.
• Maliyet açısından PESA'ya benzer, mikro-TESE'ye göre düşük.

TESA'nın Sınırlılıkları ve Riskleri

• Non-obstrüktif azoospermide düşük başarı: %10-30, mikro-TESE altın standarttır.
• Testis hasarı ve hematom (%3-8): Tekrarlayan girişimlerde risk artar.
• Testosteron düşüşü: Nadiren geçici düşüş görülebilir.
• Az miktarda sperm: Çoklu ICSI için yeterli olmayabilir; kriyoprezervasyon her zaman mümkün olmayabilir.
• Enfeksiyon (%1-2): Antibiyotik profilaksisi ile önlenir.
• Ağrı: 24-72 saatte geriler.
• Ultrasonografi eşliksiz körlemesine giriş: Damar hasarı riski.

TESA Sonrası Bakım

Hastalar işlem sonrası şu önerilere uymalıdır:

• Skrotum desteği (dar iç çamaşırı veya suspansuar) 5-7 gün.
• İlk 24-48 saat soğuk kompres.
• Parasetamol veya NSAID ile ağrı kontrolü.
• Perioperatif antibiyotik (3-5 gün) merkez politikasına göre.
• 1 hafta ağır egzersiz ve cinsel ilişki yasak.
• 48 saat sıcak duş, havuz, sauna yasak.
• Ateş, artan ağrı, şişlik veya kızarıklıkta hekime başvuru.

TESA ile Elde Edilen Spermin ICSI'de Kullanımı

TESA sonrası elde edilen doku ve sıvı örneği embriyoloji laboratuvarında mekanik ve enzimatik yöntemlerle parçalanır; motil sperm aranır. Motil sperm bulunmazsa immotil sperm için HOS testi (Hipoosmotik şişme testi) ile canlı sperm ayrımı yapılır. Modern laboratuvarlarda mikrofluidik çipler (Fertile Chip), PICSI ve MACS ile sperm seçimi yapılmakta, ICSI başarısı artırılmaktadır. 2026'da AI destekli sperm seçim sistemleri (AI-CASA) TESA örneklerinde de yaygın kullanılmaktadır.

Testiküler spermin ejakülat spermlerine göre DNA fragmantasyon oranı düşüktür — bu nedenle yüksek DNA fragmantasyonlu ejakülat spermi olan olgularda TESA'nın kullanımı ICSI başarısını artırabilir.

2026 Yenilikler ve Gelecek Perspektifleri

Yapay Zeka Destekli Sperm Analizi

AI-CASA sistemleri, TESA sonrası çok az sayıdaki spermin motilite, morfoloji ve DNA hasarı açısından milisaniyeler içinde değerlendirilmesini sağlamaktadır. Sperm seçim hatası %30-40 azalmıştır.

Ultrasonografi Rehberliğinde TESA

Testis içindeki dilate seminifer tübüllerin ultrasonografi ile görüntülenerek hedeflenmesi 2026'da bazı merkezlerde uygulanmakta, körlemesine iğne girişine göre başarıyı artırmaktadır.

Mikrofluidik Sperm Seçim

TESA örneklerinde DNA hasarı düşük spermlerin ayrıştırılması için Fertile Chip ve Zymot gibi mikrofluidik cihazlar 2026'da standart uygulamadadır.

Preoperatif AI Prediktör Modelleri

Hastanın klinik ve genetik verileri (yaş, FSH, testis hacmi, karyotip, AZF durumu) girildiğinde TESA/TESE başarısını %85+ doğrulukla öngören makine öğrenmesi modelleri kullanılmaya başlamıştır.

Genişletilmiş Genetik Panel

NR5A1, TEX14, KLHL10 gibi yeni spermatogenez genleri 2026 NGS panellerinde yer almakta, TESA planlanan hastaların değerlendirmesini derinleştirmektedir.

Sperm miRNA ve Epigenetik Değerlendirme

TESA ile elde edilen spermin miRNA profili, embriyo gelişim potansiyeli ve implantasyon başarısı öngörüsünde kullanılmaktadır.

Tek Sperm Vitrifikasyonu

Az sayıda sperm elde edilen TESA örneklerinde SpermVD ve Cryolock gibi tek sperm vitrifikasyon platformları 2026 itibarıyla yaygınlaşmıştır.

TESA'da Etik ve Yasal Boyutlar

Türkiye'de yardımcı üreme teknikleri Sağlık Bakanlığı yönetmeliği çerçevesinde uygulanır. TESA'da elde edilen sperm yalnızca çiftin kendi tedavisi için kullanılabilir. Sperm bağışı ve taşıyıcı annelik yasaktır. Detaylı bilgilendirilmiş onam alınır. KVKK çerçevesinde tüm genetik ve tıbbi veriler korunur.

Maliyet ve Sigorta Kapsamı

TESA maliyeti merkez, cerrahın deneyimi ve eşlik eden ICSI paket fiyatına göre değişir. SGK anlaşmalı merkezlerde belirli koşullar sağlandığında TESA-ICSI kısmen karşılanır. Özel merkezlerde işlem, embriyoloji ve transfer paket olarak sunulur.

Hasta Deneyimi ve Danışmanlık

TESA öncesi hastanın kapsamlı androloji-üroloji uzmanı, embriyolog ve gerektiğinde genetik danışman ile görüşmesi kritik önemdedir. Başarı beklentileri, alternatif senaryolar (TESA'nın başarısız olması hâlinde mikro-TESE), sperm miktarı ve olası çoklu siklus ihtiyacı hakkında bilgilendirme yapılmalıdır. Psikolojik destek çiftin tedavi sürecine uyumunu artırır.

Sonuç

TESA, özellikle obstrüktif azoospermide 2026 kılavuzlarında yer alan, minimal invaziv, güvenli ve etkili bir sperm elde etme yöntemidir. Doğru hasta seçimi, deneyimli cerrah ve modern embriyoloji laboratuvarı desteğiyle yüksek başarı elde edilebilmektedir. Non-obstrüktif azoospermide mikro-TESE tercih edilirken, TESA ilk basamak veya kurtarma yöntemi olarak değerlidir. Yapay zeka, mikrofluidik teknolojiler, epigenetik değerlendirme ve tek sperm vitrifikasyonu TESA sonuçlarını her yıl daha ileri taşımaktadır. Azoospermi tanısı almış çiftlerin, deneyimli bir androloji-üroloji uzmanına başvurarak kişiselleştirilmiş tedavi planı oluşturmaları önerilmektedir.